Op 20 januari 2027 vervangt de Machineverordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Vanaf die datum moet elke nieuwe machine die in de EU op de markt komt aan de nieuwe eisen voldoen. Er is geen overgangsperiode. Dat zijn nog maar 75 werkbare dagen. Zit uw machine nu in de engineeringfase en wordt hij na die datum opgeleverd? Dan moet hij al volgens de nieuwe regels worden ontworpen.
Wat is de Machineverordening (EU) 2023/1230?
De Machineverordening is de nieuwe Europese wet voor machineveiligheid. Ze vervangt de Machinerichtlijn uit 2006 en geldt vanaf 20 januari 2027 direct in alle EU-landen. Een richtlijn moest eerst per land in nationale wetgeving worden omgezet; een verordening is meteen overal hetzelfde.
De reden voor de nieuwe wet: machines zijn veranderd. Ze bevatten meer software, zijn verbonden met netwerken en gebruiken steeds vaker AI-functies. De Machineverordening stelt daar voor het eerst duidelijke eisen aan.
Wat verandert er met de nieuwe machineverordening?
Er zijn vijf belangrijke veranderingen. De grootste impact zit in de besturing en de software van de machine.
1. Cybersecurity wordt verplicht voor safety functions
Safety functions, zoals een noodstop of lichtscherm, moeten beschermd zijn tegen manipulatie. Dat geldt voor de software, de instellingen en de communicatie die deze functies aansturen. Een externe verbinding of remote device mag nooit tot een gevaarlijke situatie leiden. De machine moet ook vastleggen wie wanneer iets aan de safety functions heeft veranderd. Die tracing log moet vijf jaar beschikbaar blijven, net als het overzicht van softwareversies die na levering zijn geïnstalleerd. Voor veel machinebouwers is dit nieuw terrein. Het vraagt om kennis van zowel machineveiligheid als industriële cybersecurity, en om goede afspraken met componentleveranciers over de security-functies van hun producten.
2. Strengere regels voor AI-functies
Machines met AI-functies die zelf leren (self-evolving behaviour) krijgen extra eisen. Gebruikt een safety function machine learning, dan moet een onafhankelijke keuringsinstantie (notified body) de machine beoordelen. Een eigen verklaring van de fabrikant is dan niet genoeg. Het systeem mag nooit buiten zijn vastgestelde taak of bewegingsbereik gaan en moet altijd te corrigeren zijn.
3. Wie een machine ingrijpend aanpast, wordt fabrikant
De verordening legt voor het eerst vast wat een substantial modification (substantiële wijziging) is: een aanpassing die de fabrikant niet had voorzien en die een nieuw risico oplevert of een bestaand risico vergroot. Dat kan een fysieke ombouw zijn, maar ook een software-update. Wie zo’n wijziging uitvoert, wordt juridisch de fabrikant. Dat geldt ook voor een eindgebruiker die een machine zelf ombouwt. Die partij moet de machine opnieuw beoordelen, documenteren en van een CE-markering voorzien.
4. Meer onderbouwing in de technische documentatie
Bekende normen zoals EN ISO 12100, EN ISO 13849-1 en EN IEC 62061 moeten onder de nieuwe wet opnieuw worden geharmoniseerd. Tot dat gebeurt, is verwijzen naar een norm niet altijd genoeg. Het technical file moet zelf laten zien hoe de machine aan elke veiligheidseis voldoet.
5. Digitale handleidingen zijn toegestaan
De gebruiksaanwijzing mag digitaal worden geleverd, als de gebruiker weet waar hij die vindt, hem kan downloaden en hij minimaal tien jaar beschikbaar blijft. Vraagt een klant bij aankoop om een papieren versie, dan levert u die gratis. Ook de EU-conformiteitsverklaring mag digitaal. De mechanische basis blijft gelijk: guards, noodstops en toegangsbeveiliging werken volgens dezelfde principes. Is uw machine conform de Machinerichtlijn ontworpen, dan zit het werk vooral in de besturing en de documentatie.
Waarom is machineveiligheid zo belangrijk?
Machineveiligheid beschermt in de eerste plaats de mensen die met de machine werken. Een operator moet erop kunnen vertrouwen dat een noodstop werkt en dat een lichtscherm niet via een gewijzigde parameter of remote verbinding is uitgeschakeld. Nu machines vaker met netwerken zijn verbonden, kan die bescherming op nieuwe manieren falen.
Daarnaast zijn er drie zakelijke redenen om nu te beginnen:
- Zonder conformiteit geen CE-markering. Een machine die na 20 januari 2027 niet aantoonbaar voldoet, mag niet worden geleverd of in gebruik genomen. Dat vertraagt FAT, SAT en oplevering.
- Bij een incident telt wat u kunt aantonen. Een onvolledig technical file of onbeveiligde safety-software maakt u kwetsbaar, ook als de machine goed werkt.
- Ombouw en updates worden risicovoller. Een ombouw of software-update kan u onbedoeld tot fabrikant maken, met alle verplichtingen van dien.
De Machineverordening staat ook niet op zichzelf. De Cyber Resilience Act (CRA) stelt eigen eisen aan producten met software en netwerkverbindingen. Voldoen aan de ene wet betekent niet automatisch dat u aan de andere voldoet.
Wie nu begint, neemt de nieuwe eisen mee in het ontwerp. Wie wacht tot januari, moet achteraf aanpassen.
Wat betekent de Machineverordening voor u?
Voor nieuwe machines verandert vooral wat u moet kunnen aantonen. Niet alleen dat de machine veilig is, maar ook dat de safety functions veilig blijven en niet ongemerkt kunnen worden aangepast. Machines die vóór 20 januari 2027 in gebruik zijn, hoeven niet opnieuw beoordeeld te worden.
De nieuwe regels raken u vooral als:
- er nu een machine voor u wordt gebouwd die na 20 januari 2027 wordt opgeleverd;
- u een bestaande machine wilt ombouwen of in een nieuwe lijn wilt integreren;
- uw machine remote access of een netwerkkoppeling heeft, of software-updates krijgt;
- uw machine AI of machine learning gebruikt in een safety function.
Welke stappen nodig zijn, verschilt per machine. Het hangt af van het ontwerp, de besturing, de bestaande documentatie en de plannen die u met de machine heeft. Een goede analyse vooraf voorkomt dat u na de FAT nog moet aanpassen, of dat een ombouw u onbedoeld tot fabrikant maakt.
Hoe helpt Brisq u te voldoen aan de machineverordening?
Brisq heeft engineers in dienst met het CMSE-certificaat (Certified Machinery Safety Expert). Deze certificering wordt onafhankelijk afgenomen door TÜV NORD en toont aan dat een engineer de wetgeving, normen en technieken rond machineveiligheid beheerst. Het certificaat wordt elke vier jaar vernieuwd, zodat de kennis actueel blijft.
Brisq combineert machineveiligheid met besturingstechniek en industriële digitalisering. Daardoor kijken we naar het geheel: de mechanische beveiliging, de safety-besturing en de cybersecurity daaromheen. Precies daar legt de nieuwe wet de lat hoger.
Wij helpen u met:
- een gap-analyse van uw machine of ontwerp tegen de nieuwe eisen;
- risk assessments volgens EN ISO 12100 en het onderbouwen van safety functions (PL/SIL) volgens EN ISO 13849-1 en EN IEC 62061;
- het beveiligen van safety-software en parameters, inclusief logging en change management;
- de beoordeling of een ombouw of update een substantial modification is;
- het opstellen of aanvullen van het technical file.
Klaar voor 20 januari 2027?
De nieuwe Machineverordening maakt machineveiligheid en cybersecurity één onderwerp. Wordt er een machine voor u gebouwd die na 20 januari 2027 wordt opgeleverd, of plant u een ombouw? Dan is dit het moment om besturing en documentatie te laten toetsen.
Wilt u weten wat de Machineverordening voor uw machine betekent? Neem contact op met Brisq. Onze CMSE-engineers doen graag een eerste gap-analyse met u.